Κουρκουμίνη: Ένα ισχυρό φυτικό αντιφλεγμονώδες που καταπολεμά τη ρευματοειδή αρθρίτιδα

 Η κουρκουμίνη, η κίτρινη χρωστική του βοτάνου turmeric (Curcuma longa) από το οποίο παρασκευάζεται η μουστάρδα, έχει ισχυρή αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση (1-3). Είναι τόσο αποτελεσματική όσο είτε η κορτιζόνη είτε το ισχυρό αντιφλεγμονώδες φάρμακο phenylbutazone σε μοντέλο οξείας φλεγμονής. Ενώ όμως η phenybutazone και η κορτιζόνη έχουν ισχυρή τοξικότητα, η κουρκουμίνη δεν προκαλεί παρενέργειες.

Η κουρκουμίνη είναι ένα ισχυρό αντιφλεγμονώδες που εμποδίζει τη δράση των φλεγμονωδών ενζύμων κυκλοοξυγενάσης-2 (COX-2) και λιποοξυγενάσης (LOX). Επιπλέον, έρχεται σε σύγκρουση με τον νουκλεϊκό παράγοντα-κάππα-βήτα (ΝF-KB), ώστε να σταματήσει την αυτοάνοση δραστηριότητα και να

μειώσει την καταστροφή των ιστών (4).

Ωστόσο, εκτός από τις άμεσες αυτές αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις, η κουρκουμίνη ασκεί μερικές έμμεσες επιδράσεις. Σε μοντέλα χρόνιας φλεγμονής η κουρκουμίνη είναι πολύ λιγότερο δραστική σε ζώα των οποίων τα επινεφρίδια είχαν αφαιρεθεί. Αυτή η παρατήρηση δείχνει ότι η κουρκουμίνη ενισχύει τους αντιφλεγμονώδεις μηχανισμούς του ίδιου του σώματος. Πιθανοί μηχανισμοί δράσης είναι: α) διέγερση της απελευθέρωσης των κορτικοστεροειδών των επινεφριδίων, β) ευαισθητοποίηση των υποδοχέων κορτιζόνης, ενισχύοντας έτσι τη δράση της κορτιζόνης και γ) αποτροπή της διάσπασης της κορτιζόνης.

Σε μελέτες σε ανθρώπους η κουρκουμίνη έχει δείξει ευεργετικές επιδράσεις που είναι συγκρίσιμες με αυτές των συμβατικών φαρμάκων. Σε μια διπλή-τυφλή κλινική μελέτη που συμπεριέλαβε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα, η κουρκουμίνη (1200 mg την ημέρα) συγκρίθηκε με phenylbutazone (300 mg την ημέρα). Οι βελτιώσεις στη διάρκεια του πρωινού πιασίματος, του χρόνου περπατήματος και του πρηξίματος των αρθρώσεων ήταν παρεμφερείς και στις δύο ομάδες. Ενώ όμως η phenylbotazone συνδέθηκε με σημαντικές παρενέργειες, η κουρκουμίνη δεν προκάλεσε παρενέργειες (5).

Σε μια άλλη μελέτη, η κουρκουμίνη φάνηκε πάλι ότι ασκεί παρεμφερή αντιφλεγμονώδη δράση με τη phenylbutazone σε ασθενείς που ανάρρωσαν από εγχείρηση (6).

Σε μια πρόσφατη μελέτη του 2012 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Phytotherapy Research 45 ασθενείς που διαγνώσθηκαν με ρευματοειδή αρθρίτιδα χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες με κάποιους από τους ασθενείς να λαμβάνουν κουρκουμίνη (500 mg), και κάποιους να λαμβάνουν diclofenac sodium (50 mg) μόνο του ή σε συνδυασμό. Το diclofenacsodium είναι ένα μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο που πωλείται με 100 διαφορετικές εμπορικές ονομασίες σε όλο τον κόσμο όπως Aclonac, Cataflam και Voltarain. Το βασικό καταληκτικό σημείο της μελέτης ήταν η μείωση στο Σκορ της Δράσης της Ασθένειας, γνωστό στη διεθνή ορολογία με τα αρχικά DAS 28 (Disease Activity Score). Το δευτερεύον καταληκτικό στοιχείο συμπεριλάμβανε τα κριτήρια του American College of Rheumatology (ACR) για τη μείωση των σκορ της ευαισθησίας στον πόνο και του οιδήματος των αρθρώσεων. Αξιοσημείωτο είναι ότι αν και οι ασθενείς σε όλες τις τρεις ομάδες είχαν στατιστικά σημαντικές αλλαγές στα σκορ του DAS, μόνο η ομάδα της κουρκουμίνης είχαν υψηλότερα ποσοστά βελτίωσης στα σκορ DAS και ACR και αυτά τα σκορ ήταν σημαντικά καλύτερα από ό, τι στους ασθενείς της ομάδας που λάμβανε diclofenacsodium. Οι ερευνητές τόνισαν: «Το πιο σημαντικό είναι ότι η θεραπεία με κουρκουμίνη βρέθηκε ότι είναι ασφαλής και δεν σχετίστηκε με παρενέργειες. Η μελέτη μας παρέχει τις πρώτες αποδείξεις για την ασφάλεια και υπεροχή της θεραπείας με κουρκουμίνη σε ασθενείς με ενεργή ρευματοειδή αρθρίτιδα και τονίζει την ανάγκη για μελλοντικές μακράς σκάλας δοκιμές για την επικύρωση αυτών των ευρημάτων σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα και άλλες αρθριτικές καταστάσεις» (7).

Μια εργαστηριακή μελέτη έδειξε ότι η κουρκουμίνη μειώνει την αρθρική φλεγμονή (8). Συγκεκριμένα, αυτή η μελέτη έδειξε ότι η έκθεση των φλεγμονωδών αρθρικών κυττάρων σε κουρκουμίνη, όχι μόνο μείωσε τη φλεγμονώδη κατάσταση αυτών των κυττάρων, αλλά κατέστειλε επίσης την παραγωγή φλεγμονωδών πρωτεϊνών και τη δράση κυττάρων με φλεγμονώδεις ιδιότητες.

Η κουρκουμίνη προστατεύει τον χόνδρο από καταστροφή που προκαλείται από φλεγμονή. Μια μετα-ανάλυση εξέτασε τις αποδείξεις σχετικά με την επίδραση της κουρκουμίνης στα χονδροκύτταρα, τα κύτταρα που συνθέτουν τον χόνδρο. Οι ερευνητές συμπέραναν ότι η κουρκουμίνη όχι μόνο προλαμβάνει την καταστροφή του χόνδρου που προκαλείται από ορισμένες φλεγμονώδεις πρωτεΐνες (9), αλλά αναγεννά επίσης τον χόνδρο (10).

Πολλοί νομίζουν ότι η κουρκουμίνη βοηθά μόνο τα άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα λόγω της αντιφλεγμονώδους δράσης της. Στην πραγματικότητα, η κουρκουμίνη βοηθά και στην οστεοαρθρίτιδα. Οι έρευνες προτείνουν ότι η κουρκουμίνη παρουσιάζει ένα εναλλακτικό φάρμακο στη θέση των μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και ότι μπορεί να συμπληρώσει τη δράση ορισμένων φαρμάκων για την οστεοαρθρίτιδα (11). Η αποτελεσματικότητα της κουρκουμίνης στην οστεοαρθρίτιδα μπορεί να οφείλεται στην ικανότητά της να εξασθενίζει τη δράση του παράγοντα κάππα Β (NF-KB), να μειώνει την παραγωγή φλεγμονωδών μεσολαβητών και να αποτρέπει την καταστροφή του χόνδρου (12). Η κουρκουμίνη έχει προταθεί για μακρόχρονη συμπληρωματική αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας (13).

Η ασφάλεια και η άριστη ανεκτικότητα της κουρκουμίνης σε σύγκριση με τα συμβατικά φάρμακα είναι ένα μεγάλο πλεονέκτημα. Δεν έχουν αναφερθεί τοξικές επιδράσεις από τη λήψη κουρκουμίνης. Ζώα που τράφηκαν με πολύ υψηλά επίπεδα κουρκουμίνης (3 γραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους) δεν παρουσίασαν σημαντικές παρενέργειες (14).

Η συνιστώμενη δόση της κουρκουμίνης ως αντιφλεγμονώδες είναι 400-600 mg τρεις φορές την ημέρα. Για να λάβετε παρόμοια ποσότητα κουρκουμίνης καταναλώνοντας turmeric, θα χρειαζόταν μια δόση 8.000-60.000 mg turmeric την ημέρα, κάτι που πρακτικά είναι αδύνατο. Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να λαμβάνετε συμπληρώματα κουρκουμίνης και όχι συμπληρώματα turmeric. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η κουρκουμίνη για να απορροφάται καλύτερα και να έχει αποτελεσματικότερη δράση θα πρέπει να συνδυάζεται με πιπερίνη (ένα συστατικό του μαύρου πιπεριού). Η πιπερίνη έχει φανεί ότι αυξάνει τη συγκέντρωση στον ορό, την έκταση της απορρόφησης και τη βιοδιαθεσιμότητα της κουρκουμίνης σε αρουραίους και σε ανθρώπους (15).

Συστατικά που επίσης αυξάνουν την απορρόφηση της κουρκουμίνης είναι η βρομελίνη (ένζυμο του ανανά) και το ιχθυέλαιο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Sharma O.P., Antioxidant properties of curcumin and related compounds, Biochem Pharmacol, 25, 1811-25, 1976

2. Srimal R., Dhawan B., Pharmacology of diferynol methane (curcumin), a non-steroidal anti-inflammatory agent, J Pharm Pharmac, 25:447-52, 1973

3. SinghS., From exotic spice to modern drug?, Cell, 130(5):765-768, 2007

4. Plummer S. M., Inhibition of cyclo-oxygenase 2 expression in colon cells by thechemopreventive agent  curcuminin volves inhibition of NF-kappaB activation via the NIK/IKK signaling complex, Oncogene, 18(44):6013-20, 1999

5. DeodharS.D., SethiR., SrimalR.C., Preliminarystudiesonantirheumaticactivityofcurcumin (DiferuloylMethane), IndJMed, 71:632-4, 1980

6. Satoskar R. R., et al., Evaluation of anti-inflammatory property of curcumin (DiferuloylMethane) inpatients with postoperative inflammation, Int J Clin Pharmacol Ther Toxicol, 24:651-4, 1986

7. Chandran B., Goel A., A randomized, pilot study to access the efficacy and safety of curcumin in patients with active rheumatoid arthritis, Phytotherapy Research, 26(11):1719-25, 2012

8. Jackson J.K., et al., The antioxidants curcumin and quercetin inhibit inflammatory processes associated with arthritis, Inflamm Res, 55(4):168-75 2006

9. HenrotinY., etal., Biological actions of curcumin on articular chondrocytes, Osteoarthritis Cartilage, 18(2):141-9, 2010

10.Buhrmann C., et al.,Curcumin mediated suppression of nuclear factor-kappaB promotes chondrogenic differentiation of mesenchymal stem cells in a high-density co-culturemicroenvironment,  Arthritis Res Ther, 12(4):R127, 2010

11. Lev-AriS., etal., Curcumin synerfistically potentiates the growth-inhibitory and pro-apoptotic effects of celecobixin osteoarthritis synovial adherent cells, Rheumatology (Oxford), 45(2):171-7, 2006

12. Mathy-Hartet M., e tal, Curcumin inhibits pro-inflammatory mediators and metalloproteinase-3 production by chondrocytes, Inflamm Res, 58(12):899-908, 2009

13. Belcaro G., et al., Efficacy and safety of Meriva(R), a curcumin-phosphatidylcholine complex, during extended administration in osteoarthritis patients, Altern Med Rev, 15(4):337-334, 2010

14. Shankar T.NB., et al., Toxicity studies on turmeric (Curcumalonga): Acute toxicity studies in rats, guinea pigs and monkeys, Indian J Exp Biol, 18:73-5, 1980

15. Shoba G., et al., Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcuminin animals and human volunteers, 64(4):353-6, 1998

Μάριος Δημόπουλος

Διατροφολόγος-Συγγραφέας

Μέλος του American Council of Applied Clinical Nutrition

Μέλος του American Association of Drugless Practitioners

email: dimopmar@otenet.gr

Από το βιβλίο του Μάριου Δημόπουλου «Νικήστε την αρθρίτιδα» (εκδ. Κάδμος, 2014)