Η Μάχη της Κονίτσης (25 Δεκεμβρίου 1947-7 Ιανουαρίου 1948)

 

10 Δεκεμβρίου 2025

Από: Αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Κρασσά

« Ἡ συναδἐλφωσις ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν εἶναι συγκινητική. Ο λοχαγός Κρασσᾶς θεᾶται μεταφέρων βαρέως τραυματίαν στρατιώτην του εἰς θέσιν ἀπυρόβλητο. Ὁ τελευταῖος ἀναλύεται σε λυγμούς καὶ τὸν ἀποκαλεῖ «πατέρα μου…». Ἀπὸ τὸ ἄρθρο τοῦ Νίκου Καλημέρη μὲ τίτλο «ΤΟ ΠΛΗΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΟΝΙΤΣΗΣ, (Η ΕΠΟΠΟΙΪΑ ΤΗΣ 43^ΗΣ τΑΞΙΑΡΧΙΑΣ), στὸ φύλλο τῆς ἐφημερίδος «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ» τῆς 15ης Ἰανουαρίου 1948 [1]. Αφιερώνω το άρθρο στη μνήμη του πατέρα μου Αντιστράτηγου Βασιλείου Κρασσά (1917-2006), ΣΣΕ Τάξεως 1939, ο οποίος πολέμησε στη «Μάχη της Κονίτσης» ως Διοικητής Λόχου του 527 Τάγματος Πεζικού της 43^ης Ταξιαρχίας ΠΖ. 

Μετά την Απελευθέρωση ο Αλληλοσπαραγμός

Την 18^η Οκτωβρίου 1944, ο Πρωθυπουργός της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος Γεώργιος Παπανδρέου[2] (1888-1968) ύψωσε την κυανόλευκο στον Ιερό Βράχο της Ακροπόλεως, χαιρετίζοντας την απελευθέρωση των Αθηνών, μετά από 3 χρόνια, 5 μήνες και 21 μέρες απάνθρωπης Γερμανικής και Ιταλικής κατοχής. Την 12^η Οκτωβρίου αποχώρησαν οι Γερμανοί από την Αθήνα και την 30^η Οκτωβρίου από την Θεσσαλονίκη.

Την 12^η Φεβρουαρίου 1945 υπογράφηκε η "Συμφωνία της Βάρκιζας", με την οποία έληξε άδοξα η προσπάθεια του ΚΚΕ να καταλάβει την εξουσία δια των όπλων. Από τις 3 Δεκεμβρίου 1944 έως τις 11 Ιανουαρίου 1945, η πρωτεύουσα αποτέλεσε πεδίο μάχης σκληρών συγκρούσεων. (Βλέπε σχετικό άρθρο, Τα Δεκεμβριανά, Αθήνα 1944).

Την 30^η Μάρτιου 1946 διεξήχθησαν οι πρώτες εκλογές στην μεταπολεμική Ελλάδα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης[3] (1903-1973) επέλεξε την αποχή από τις εκλογές και αντί αυτών αποφάσισε την έναρξη ένοπλου αγώνος για την ανατροπή του αστικού καθεστώτος.  

Προς Αναζήτηση Έδρας της Κυβερνήσεως

Οι μονάδες του αυτοαποκαλούμενου Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (ΔΣΕ) διεξήγαγαν ανταρτοπόλεμο με αιφνιδιαστικές προσβολές και απόκρυψη στη συνέχεια στα ορεινά, τακτική η οποία απέδιδε και ταίριαζε στις δυνατότητές του. Την 24^η Δεκεμβρίου 1947, ο ραδιοφωνικός σταθμός του ΔΣΕ εξήγγειλε το σχηματισμό της «Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΠΔΚ) της Ελεύθερης Ελλάδας[4]», με έδρα «κάπου στην Ελλάδα». Η αναγνώριση της κομμουνιστικής κυβερνήσεως από τα κράτη του Ανατολικού Μπλοκ, θα προσέδιδε διαφορετική διάσταση στον πόλεμο για την «Απελευθέρωση της χώρας από τους ξένους ιμπεριαλιστές». Η διεθνής αναγνώριση ήταν πολύ πιθανόν να οδηγούσε στο διαμελισμό της πατρίδος μας, όπως συνέβη με την Κορέα και το Βιετνάμ. Αυτό το "κάπου" έπρεπε να προσδιορισθεί γεωγραφικά με το όνομα κάποιας πόλεως ή κωμοπόλεως. Ο Ζαχαριάδης επέλεξε την Κόνιτσα ως έδρα της «κυβέρνησης του». Από τακτικής απόψεως η κωμόπολη των 3.000 κατοίκων, περιβάλλονταν από όρη και βρίσκονταν σε στρατηγική θέση, απέχοντας 8 χιλιόμετρα από τα Ελληνο-αλβανικά σύνορα και τις βάσεις ανεφοδιασμού του ΔΣΕ. Η κατάληψή της θα έδινε μεγάλη ψυχολογική ώθηση στις δυνάμεις του ΔΣΕ και θα έδειχνε ότι η νόμιμη κυβέρνηση ήταν αδύναμη να ελέγξει τη χώρα.

Την 27^η Δεκεμβρίου 1947, το ΚΚΕ, το ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο). και η Εθνική Αλληλεγγύη[5] ετέθησαν εκτός νόμου και διαλύθηκαν οι οργανώσεις τους σ' όλη την επικράτεια.

Οι Αντίπαλες Δυνάμεις

Εθνικός Στρατός (ΕΣ) Οι στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή της Ηπείρου ανήκαν στην VIII Μεραρχία Πεζικού (ΜΠΖ) στα Ιωάννινα, με Διοικητή τον Υποστράτηγο Μιχαήλ Αντωνόπουλο [6] (1894-1990). Η υπεράσπιση της Κονίτσης είχε ανατεθεί στην 75^η Ταξιαρχία Πεζικού (ΤΑΞΠΖ) υπό τον Συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δόβα[7] (1898-1973) συγκροτούμενη από το 582 και 584 Τάγματα Πεζικού (ΤΠ), 1 Λόχο ΜΑΔ (Μονάδα Ασφαλείας Δημοσυντήρητη), Ουλαμό Πυροβολικού 105 χιλ και Ουλαμό Όλμων 4,2 ιντσών.

Στην μάχη ενεπλάκησαν επιπλέον:

• Η 74^η ΤΑΞΠΖ (627 ΤΠ, 628 ΤΠ, Ουλαμό Τεθωρακισμένων, Ουλαμό Πυροβολικού 105 χιλ), Σταθμός Διοικήσεως (ΣΔ) στο Μπαλντουμά.
• Η 76^η ΤΑΞΠΖ (581 ΤΠ, 2 Τάγματα Εθνοφρουράς, 1 Τάγμα Χωροφυλακής), ΣΔ στα Δολιανά.
• Η 84^η Στρατιωτική Διοίκηση [4 ΤΠ (583, 611, 623, 625), και Ουλαμό Πυροβολικού], ΣΔ στις Φιλιάτες.
• Η 43^η ΤΑΞΠΖ (527 ΤΠ, 528 ΤΠ, 1 Τάγμα Εθνοφρουράς), ΣΔ στο Μέτσοβο. 

Δημοκρατικός Στρατός Από πλευράς του ΔΣΕ διατέθηκαν 6 Ταξιαρχίες Πεζικού και για πρώτη φορά με υποστήριξη πυροβολικού.

• 32^η Ταξιαρχία υπό τον Γεώργιο Σοφιανό [4 τάγματα (Ερμή, Καράμπεη, Κόλλια, Ορέστη)], στη περιοχή Πεκλάρι-Νικάνορος.
• 16^η Ταξιαρχία υπό τον Δημήτρη Ζυγούρα[8] (1914-1999) (Παλαιολόγο) [3 Τάγματα (Λάμπη, Δούκα, Μπαρμπαλιά)] στη περιοχή Λυκόμορου-Μπουραζάνη)].
• 38^η Ταξιαρχία «Άγραφων» [3 Τάγματα (Αλευρά, Κίτσου, Θύμιου)] στη περιοχή Γκραμπάλας.
• 27^η Ταξιαρχία «Υψηλάντη» [3 Τάγματα (Νταλιάνη, Κοράκη, αγνώστου ταυτότητος)] στα Ανατολικά της Μουργκάνας.
• 15^η Ταξιαρχία «Χειμάρρου» [4 Τάγματα (Σκεύη, Παπαδημητρίου, Φωκά, Άλκη)] στη περιοχή Μουργκάνας-Ταβέρας-Μεγάλης Ράχης-Βελούνας.
• Ορειβατική Πυροβολαρχία στη περιοχή Νικάνορος (4 Ορεινά Πυροβόλα 75 χιλ.).
• Διλοχία Δολιοφθορέων στη περιοχή δυτικά από το Μπουραζάνη.

Η κατάληψη της πόλεως ανατέθηκε στην 32 Ταξιαρχία, ενώ η 16^η θα καταλάμβανε τη γέφυρα στο Μπουραζάνι και θα εμπόδιζε την αποστολή ενισχύσεων από τα Ιωάννινα. Ο αρχηγός του ΔΣΕ, Μάρκος Βαφειάδης[9] (1906-1992) διεύθυνε την όλη επιχείρηση από το χωριό Καστάνιανη (27 χλμ ΒΔ της Κονίτσης). Οι συνολικές δυνάμεις των αντιμαχόμενων ήσαν περίπου ίσες, ανερχόμενες σε 6.000 άνδρες.

Η Εκδήλωση της Επιθέσεως

1^η ΗΜΕΡΑ. Την 06:00 της 25^ης Δεκεμβρίου 1947, οι δυνάμεις του ΔΣΕ επιτέθηκαν προς κατάληψη των υψωμάτων Προφήτη Ηλία και Αγίου Αθανασίου που αποτελούσαν την γραμμή αμύνης της πόλεως. Το κύριο βάρος δέχθηκε το αριστερό της παρατάξεως, όπου αμύνονταν το 584 ΤΠ και ειδικότερα τα υψώματα Προφήτης Ηλίας και Τσούρνικο. Η 32^η ΤΑΞ «Παλαιολόγου» κατέλαβε τη γέφυρα Μπουραζάνη. Την πρώτη ημέρα της μάχης τραυματίσθηκε ο Συνταγματάρχης Δόβας και την διοίκηση ανέλαβε ο Αντισυνταγματάρχης ΠΖ Παλλαντάς Γεώργιος, Διοικητής του 584 ΤΠΖ. Η VIII ΜΠΖ διέταξε το 581 ΤΠ (Δολιανά), το 24 Τάγμα Χωροφυλακής (Καλπάκι) και το 527 ΤΠ (Μέτσοβο) να κινηθούν προς την Κόνιτσα. Η 1^η Στρατιά διέταξε την Γ΄ Μοίρα Καταδρομών (Γ΄ΜΚ) να κινηθεί προς Δολιανά. Από την πρώτη ημέρα η Πολεμική Αεροπορία πρόσβαλε τις θέσεις των επιτιθέμενων και ανεφοδίαζε από αέρος τους υπερασπιστές της Κονίτσης. 

2^η ΗΜΕΡΑ. Την 26^η Δεκεμβρίου δυνάμεις της 32^ης ΤΑΞ ΔΣΕ (Παλαιολόγου) επετέθησαν εκ δυσμών και κατάλαβαν τα πρώτα σπίτια της πόλεως, αλλά στη συνέχεια εκδιώχθηκαν.

3^η ΗΜΕΡΑ. Την 27^η Δεκεμβρίου 200 άνδρες της 32^ης ΤΑΞ ΔΣΕ διείσδυαν εντός της πόλεως και κατέλαβαν το ΝΔ τμήμα της. Στα υψώματα Μαυροβούνι και 807 διεξήχθησαν σκληρές μάχες μεταξύ των δυνάμεων της 32 ΤΑΞ και του 581 ΤΠ που κινείτο προς Κόνιτσα.

5^η-6^η ΗΜΕΡΑ. Την 29^η και την 30^η Δεκεμβρίου η Γ΄ Μοίρα Καταδρομών (ΜΚ) η οποία έφτασε από το Βόλο στο Καλπάκι, κινήθηκε μέσω Άνω Ραβένας- Γεροπλατάνου και Βίγλας στα μετόπισθεν των εχθρικών τμημάτων τα οποία αιφνιδίασε και συνέχισε προς Κόνιτσα. Το ίδιο χρονικό διάστημα η 43 ΤΑΞΠΖ ακολούθησε το δρομολόγιο ανατολικά της Γκραμπάλας, ενώ η 76^η ΤΑΞΠΖ από Δυσμάς (Γέφυρα Μπουραζάνη), κινήθηκαν προς ενίσχυση των πολιορκουμένων.

7^η ΗΜΕΡΑ. Την 31 Δεκεμβρίου στις 19:50 το 527 ΤΠ (Διοικητής Ταγματάρχης (ΠΖ) Γεώργιος Λυγεράκης[10] (1911-2002) εισήλθε εις την Κόνιτσα προς μεγάλη αγαλλίαση των κατοίκων και των υπερασπιστών, ενώ σκόρπισε ανακούφιση στο πανελλήνιο. Την επομένη 1^η Ιανουαρίου στις 03:00 εισήλθε και η Γ΄ΜΚ (Πηγή, ΓΕΣ ΔΙΣ).

9^η ΗΜΕΡΑ. Την 2^α Ιανουαρίου όλες οι μονάδες της 43^ης ΤΑΞΠΖ εισήλθαν στη Κόνιτσα. Ο Ταξίαρχος Καρδαράς ανέλαβε διοίκηση όλων των τμημάτων της πόλεως. Η άφιξη των ενισχύσεων έκρινε σε μεγάλο βαθμό την έκβαση της μάχης.

11^η-13^η ΗΜΕΡΑ. Από την 4^η έως την 6^η Ιανουαρίου, η 43 ΤΑΞΠΖ με τα 527 και 528 ΤΠ, μετά από σκληρό αγώνα κατάλαβε τα υψώματα Ράχη Ιτιάς, Προφήτης Ηλίας, Στανίνα και Πεκλάρι βορείως της Κονίτσης που κατείχε η 32 ΤΑΞΔΣΕ. Η Γ΄ΜΚ μετά από καταδρομική ενέργεια κατέλαβε το Ύψωμα Λυκόμορο, ζωτικής σημασίας για την άμυνα της περιοχής. Στην επιχείρηση συμμετείχε και το 482 ΤΠ. Το 24^ο Τάγμα της Χωροφυλακής την ίδια περίοδο εκκαθάρισε το πεδινό διάδρομο δυτικά της Κονίτσης.

12^η ΗΜΕΡΑ. Την 5^η Ιανουαρίου, μετά από 14 ημέρες σκληρών μαχών, άρχισε η απαγκίστρωση των δυνάμεων του ΔΣΕ, ενώ την 7^η Ιανουαρίου όλες οι Μονάδες του ΔΣΕ επέστρεψαν στις βάσεις εξορμήσεως, χωρίς να έχουν καταλάβει τους ανατεθέντες Αντικειμενικούς Σκοπούς (ΑΝΣΚ).

Η Βασιλική Επίσκεψη

Την 7^η Ιανουαρίου, παρά τις αντιρρήσεις του Διοικητού της VIII^ης ΜΠΖ και ενώ συνεχιζόταν η ανταλλαγή πυρών, έκπληκτοι οι κάτοικοι και οι στρατιώτες αντίκρισαν την Βασίλισσα Φρειδερίκη[11] να εισέρχεται στην καταστραμμένη πόλη. Η θαρραλέα ενέργειά της είχε ισχυρότατο συμβολισμό και τόνωσε το ηθικό όλων.[12] 

Η Βασίλισσα Φρειδερίκη στην Κόνιτσα.

Οι Απώλειες

Ε.Σ: 159 Νεκροί (Αξιωματικοί 10, Οπλίτες 149), 577 Τραυματίες (Αξ. 29, Οπλ. 548), 71 Αγνοούμενοι (Αξ. 2 Οπλ. 69).

ΔΣΕ: 458 Νεκροί, 217 Τραυματίες, 20 Συλληφθέντες, 17 Παραδοθέντες. 

Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα

Το μαχητικό πνεύμα και η αποτελεσματική άμυνα κατά την έναρξη της επιθέσεως, σε συνδυασμό με την ταχύτατη προώθηση προς ενίσχυση των δυνάμεων της Κονίτσης, ήσαν οι βασικοί συντελεστές της νίκης του Εθνικού Στρατού.

Οι κομμουνιστικές δυνάμεις παρότι επιτέθηκαν με σφοδρότητα απ’ όλες τις κατευθύνσεις, δεν κατόρθωσαν να κάμψουν την αντίσταση των αμυνομένων. Την μεγαλύτερη επιτυχία σημείωσε η επίθεση από τον πεδινό διάδρομο, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την κατάληψη του νοτιοδυτικού τμήματος της πόλεως. Η προσπάθεια του Ζαχαριάδη για την δημιουργία αυτοδιοικούμενου από τους κομμουνιστές κράτους απέτυχε. Ο ΔΣΕ προσπάθησε για πρώτη φορά στην μάχη της Κονίτσης να πολεμήσει σαν τακτικός στρατός, χωρίς να διαθέτει την στρατιωτική εμπειρία που απαιτείται για τέτοιου είδους ενέργειες.

 

Το ηρωικό Πεζικό εφορμά.

Ο Μάρκος Βαφειάδης στην «Κριτική για την μάχη της Κόνιτσας» επισήμανε ως κύριες αιτίες της ήττας:

1. Την μη εκτέλεση επαρκών αναγνωρίσεων, με αποτέλεσμα τη πλημμελή εικόνα σχετικά με τη διάταξη των δυνάμεων του Εθνικού Στρατού.
2. Την επιλογή των κατευθύνσεων επιθέσεως κατά των υψωμάτων ΒΑ της πόλεως και όχι δια του πεδινού διάδρομου από τα δυτικά.
3. Τον ανεπαρκή εφοδιασμό σε πυρομαχικά και εφόδια.
4. Τα «κρούσματα αυθαίρετης ενέργειας» από τα κατώτερα κλιμάκια.
5. Τη μη συγκρότηση των Ταξιαρχιών βάσει των διαταγών του Αρχηγείου.
6. Την υποτίμηση του ηθικού και της μαχητικότητος των ανδρών του Εθνικού Στρατού.

Η έκθεση του Βαφειάδη, πέρα από την ανάλυση των διαπραχθέντων σφαλμάτων, στρέφεται και προς την αναζήτηση υπευθύνων. Ο σκοπός των αναγραφόμενων εξηγείται εύκολα με την διαφωνία που είχε με τον Ζαχαριάδη σχετικά με την μετάπτωση των ανταρτών σε τακτικό στρατό. «Σήμερα περνάμε μία καμπή. Η καμπή αυτή, το πέρασμα δηλαδή από τον παρτιζάνικο αγώνα σε αγώνα ταχτικού στρατού, υπάρχει κίνδυνος να παρεξηγηθεί με συνέπειες αν δεν εξηγήσουμε, κατατοπίσουμε, προσανατολίσουμε σωστά τα στελέχη μας».

Η ύπαρξη του «Πολιτικού Επιτρόπου» στις μονάδες ως συνδιοικητού δημιούργησε προστριβές και σύγχυση αρμοδιοτήτων. Η προτίμηση του Ζαχαριάδη στην επιλογή των στρατιωτικών διοικητών, βάσει της κομματικής αφοσιώσεως και όχι των ικανοτήτων τους αποτέλεσε μία από τις κύριες αιτίες της συντριβής του ΔΣΕ. Η τυφλή υποταγή στις διαταγές της κομματικής ιεραρχίας οδήγησε σε τραγικά στρατιωτικά σφάλματα.

78 χρόνια μετά τη μάχη της Κονίτσης, για να μην βιώσουμε τα ίδια δεινά, θα πρέπει να τηρούμε με ευλάβεια την συνταγματική νομιμότητα και να σεβόμαστε τη βούληση της πλειοψηφίας. Στις υγιείς δημοκρατίες υπάρχει χώρος για όλους καθιστώντας περιττή τη προσφυγή στη βία. Ο χειρότερος εχθρός μας είναι ο κακός ο εαυτός μας. 

Αντγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

 Δεκέμβριος 2025

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Σόλων Νεοκλής Γρηγοριάδης, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδος (1941-1974), Εκδόσεις Κ. ΚΑΠΟΠΟΥΛΟΣ, Αθήνα 1973.
2. Ο Ελληνικός Στρατός κατά τον Αντισυμμοριακόν Αγώνα, Δεύτερον έτος (1946-49), Εκδόσεις ΔΙΣ, Αθήνα 1980.
3. Γιώργος Μαργαρίτης, Ιστορία του Εμφυλίου Πολέμου, ΕκδόσειςΒιβλιόραμα, Αθήνα 2001.
4. Βασίλειος Μαντζαρλή, Ο Δρόμος προς το Λυκόμορο, Εκδόσεις ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΣΚΕΨΙΣ Αθήνα 2001.
5. Στάθης Καλύβας, Νίκος Μαραντζίδης, «Εμφύλια Πάθη», Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2015. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] 

Φύλλο τῆς ἐφημερίδος «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ» τῆς 15ης Ἰανουαρίου 1948.

[2] Ο Γεώργιος Παπανδρέου γεννήθηκε το 1888 στο Καλέντζι Αχαΐας. Διετέλεσε 3 φορές πρωθυπουργός, το 1944, το 1963 και το 1964, συνολικά επί 2,5 έτη. Έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Ὁ Γέρος τῆς Δημοκρατίας». Πατέρας του ήταν ο ιερέας Ανδρέας Σταυρόπουλος. Το 1901 άλλαξε το επώνυμό του σε Παπανδρέου. Αποφοίτησε με άριστα από την νομική σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών το 1909 και συνέχισε τις σπουδές του στο Βερολίνο. Δεν έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους, απαλλαγείς λόγω προβλημάτων υγείας. Ο αδελφός του Νίκος σκοτώθηκε στην μάχη του Κιλκίς (Ιούλιος 1913). Απεβίωσε την 1^η Νοεμβρίου 1968 στην Αθήνα. Η κηδεία του αποτέλεσε την αφορμή της πρώτης διαδηλώσεως κατά της στρατιωτικής δικτατορίας.

 Ο Γεώργιος Παπανδρέου.

[3] Ο Νίκος Ζαχαριάδης (1903 Αδριανούπολη-1973 Σουργκούτ Σιβηρία), διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ από το 1936 έως το 1956. Επί δικτατορίας Μεταξά φυλακίσθηκε (Κέρκυρα-Αθήνα) και το 1941 μετά την κατάληψη της Ελλάδος από τη Γερμανία, στάλθηκε στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως στο Νταχάου, όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος του πολέμου. Το 1945 επανήλθε στην Ελλάδα και το 1949, μετά την ήττα των κομμουνιστικών δυνάμεων, κατέφυγε στην Σοβιετική Ένωση. Στην 6^η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, ύστερα από απόφαση των Σοβιετικών, παύτηκε από τη θέση του Γραμματέως, διαγράφηκε από μέλος του κόμματος και εξορίσθηκε στο Σουργκούτ της Σιβηρίας. Την 1^η Αυγούστου 1973 έθεσε τέρμα της ζωής του δια απαγχονισμού.  

Ο Νίκος Ζαχαριάδης.

[4] Η Σύνθεση της «Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΠΔΚ) της Ελεύθερης Ελλάδας» είχε ως ακολούθως:

• Μάρκος Βαφειάδης (1906-1992), Αρχηγός του ΔΣΕ, Πρωθυπουργός και Υπουργός Στρατιωτικών.
• Ιωάννης Ιωαννίδης (1900-1967), Αντιπρόεδρος, Υπουργός των Εσωτερικών.
• Πέτρος Ρούσσος (1908-1992), Υπουργός Εξωτερικών.
• Νικόλαος Μπαρτζιώτας (1909-1994), Υπουργός των Οικονομικών.
• Μιλτιάδης Πορφυρογένης (1903-1958), Υπουργός Δικαιοσύνης
• Πέτρος Κόκκαλης (1896-1962), Υπουργός Παιδείας και Προνοίας.
• Δημήτρης Στρίγκος (1900-1983), Υπουργός Επισιτισμού.
• Δημήτρης Βλαντάς (1908-1985) Υπουργός Γεωργίας.

[5] Η Εθνική Αλληλεγγύη ήταν η οργάνωση κοινωνικής πρόνοιας του ΕΑΜ (Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου). Ιδρύθηκε το Μάιο του 1941 και υπήρξε η πρώτη πανεθνική αντιστασιακή ομάδα που δημιουργήθηκε στην Ελλάδα. Είχε ως αποστολή τη σίτιση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τη στέγαση και την εκπαίδευση διωκόμενων, απόρων και αστέγων μελών και οπαδών του ΚΚΕ.

[6] Υποστράτηγος Μιχαήλ Αντωνόπουλος (1894-1990), αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων το 1916 και μετεκπαιδεύτηκε στη Γαλλική Σχολή Πολέμου. Πολέμησε στους Βαλκανικούς πολέμους, έλαβε μέρος στις μάχες του Σκρα και της Δοϊράνης 1913, όπου και τραυματίστηκε δύο φορές, προαχθείς επ’ ανδραγαθία σε Λοχαγό. Πολέμησε στον Ελληνοιταλικό πόλεμο ως Διοικητής Ταξιαρχίας. Στη διάρκεια της κατοχής συμμετείχε στην Αντιστασιακή Οργάνωση «Μήδας» και μετά διέφυγε στη Μέση Ανατολή. Μεταξύ 1945 -49 υπηρέτησε ως Διοικητής Μεραρχίας και Επιτελής στο Γ.Ε.Σ.

[7] O Αντιστράτηγος Κωνσταντίνος Δόβας (Κόνιτσα 1898- Αθήνα 1973), έλαβε μέρος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Μικρασιατική Εκστρατεία, τον Ελληνο-ιταλικό Πόλεμο και στον Πόλεμο για την καταστολή της κομμουνιστικής ανταρσίας, όπου διακρίθηκε για την γενναιότητά του και την αποφασιστική διοίκηση. Διετέλεσε υπηρεσιακός πρωθυπουργός από τις 20 Σεπτεμβρίου έως την 4^η Νοεμβρίου 1963. 

O Αντιστράτηγος Κωνσταντίνος Δόβας.

[8] Ο Δημήτρης Ζυγούρας (1914 Μπουχωρίνα Κοζάνης-1999 Αθήνα) σπούδασε στο Διδασκαλείο Κοζάνης και εργάστηκε ως δάσκαλος στα μέρη της γενέτειράς του. Κατά τη διάρκεια του Ελληνο-ιταλικού πολέμου 1940-1941 πολέμησε ως δόκιμος αξιωματικός πεζικού. Συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση. Διετέλεσε Διοικητής Τάγματος στον ΕΛΑΣ, στη συνέχεια Διοικητής της 16^ης Ταξιαρχίας του ΔΣΕ και τέλος Διοικητής της 9^ης Μεραρχίας. Μετά το τέλος κομμουνιστικής ανταρσίας μετέβη στην Τασκένδη και κατόπιν στο Βουκουρέστι. Με τη διάσπαση του ΚΚΕ εντάχθηκε στο ΚΚΕ (εσωτερικού). Το 1979 επέστρεψε στην Ελλάδα.

[9] Ο Μάρκος Βαφειάδης (Ερζερούμ Μικράς Ασίας 1906-Αθήνα 1992) υπήρξε ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και επικεφαλής του «Δημοκρατικού Στρατού», μέχρι το 1949, οπότε και απομακρύνθηκε από τον Ζαχαριάδη. Στην συνέχεια διαγράφηκε από μέλος του ΚΚΕ και εξορίσθηκε στην Σιβηρία στην ΕΣΣΔ. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1983 και εξελέγη βουλευτής επικρατείας με το ΠΑΣΟΚ.

Ο Μάρκος Βαφειάδης.

[10] Ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Λυγεράκης (1911 Ηράκλειο -2002) αποφοίτησε από την Στρατιωτική σχολή Ευελπίδων το 1932 ως Ανθυπολοχαγός Πεζικού. Κατά την κατοχή εντάχθηκε στις Τάξεις του ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος). Συμμετείχε στον πόλεμο για την καταστολή της κομμουνιστικής ανταρσίας διακριθείς για την γενναιότητα του. Το 1950 αποστρατεύθηκε τη αιτήσει του, εντάχθηκε στο κόμμα των φιλελευθέρων και υπηρέτησε επί πολλά χρόνια ως Νομάρχης σε διάφορους νομούς της Ελλάδας, με τελευταίο τον νομό Λαρίσης.

Ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Λυγεράκης.

[11] Η Βασίλισσα Φρειδερίκη της Ελλάδος (1917 Αννόβερο–1981 Μαδρίτη) γεννημένη ως πριγκίπισσα του Αννόβερου. Το 1938 παντρεύτηκε τον Πρίγκιπα Παύλο (1901-1964) και απέκτησε το τίτλο της Πριγκίπισσας της Ελλάδος. Απέκτησε 3 τέκνα, την Σοφία (1938) μετέπειτα Βασίλισσα της Ισπανίας, την Ειρήνη (1942) και τον τέως Βασιλέα Κωνσταντίνο (1940-2023). Το 1947 μετά την ανάρρηση στο θρόνο του Παύλου στέφθηκε Βασίλισσα της Ελλάδος, έως το θάνατό του το 1964. Αποβίωσε το 1981 από καρδιακή προσβολή στη Μαδρίτη, και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο των ανακτόρων στο Τατόι. Ήταν γνωστή για την ισχυρή και παρεμβατική της προσωπικότητα, και την κοινωνική της δράση. Το 1967 μετά το αποτυχημένο εγχείρημα του τέως Βασιλέως Κωνσταντίνου για την ανατροπή της στρατιωτικής δικτατορίας, τον ακολούθησε στην εξορία.

Η Βασίλισσα Φρειδερίκη της Ελλάδος, σε εξώφυλλο του περιοδικού TIME.

[12] Η απόφαση της Βασιλίσσης να επισκεφθεί την Κόνιτσα τηρήθηκε μυστική από τον Γενικό Διοικητή της Ηπείρου Ρέπα, ο οποίος θιγείς υπέβαλλε την παραίτηση του, την οποία ανακάλεσε μετά από τις εξηγήσεις που έλαβε από την ίδια την Φρειδερίκη. Ο Διοικητής της VIII Μεραρχίας Πεζικού Υποστράτηγος Μιχαήλ Αντωνόπουλος όταν έμαθε την απόφαση είπε: «Δεν θα μεταβεί στην Κόνιτσα. Μπορεί να είναι βασίλισσα, εγώ όμως είμαι υπεύθυνος». Πολλοί προσπάθησαν να την μεταπείσουν, αλλά κανείς δεν το κατόρθωσε.

ΤΕΛΟΣ

•