Στην πολιτική, συχνά δεν χρειάζονται μεγάλες τομές για να αλλάξει το παιχνίδι. Αρκούν λίγες λέξεις.

Τον Ιανουάριο του 1996, μια φαινομενικά τεχνική αλλαγή σε δύο άρθρα του Ποινικού Κώδικα –για την ψευδή βεβαίωση και την πλαστογραφία– προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.

Η προσθήκη ενός ορίου ζημιάς πάνω από το οποίο το αδίκημα θεωρείται κακούργημα, μετέτρεψε στην πράξη σοβαρές υποθέσεις σε πλημμελήματα.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν θεωρητικό. Εκκρεμείς υποθέσεις, με κατηγορουμένους από την κοινωνική ελίτ, βρέθηκαν ξαφνικά εκτός πλαισίου βαριάς ποινικής δίωξης. Νομικοί της εποχής έκαναν λόγο για προβληματική παρέμβαση. Η πολιτική εξήγηση δεν δόθηκε ποτέ με σαφήνεια. Και κάπου εκεί αρχίζει να χτίζεται ένα μοτίβο: νομοθεσία με βαριά πολιτική σκιά.

Η κορυφαία ίσως παρέμβαση αφορά το άρθρο 86 του συντάγματος. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος ως βασικός συντάκτης της αναθεώρησης του 2001 έβαλε τη σφραγίδα του σε ένα σύστημα που μέχρι σήμερα προκαλεί αντιδράσεις. Η λογική ήταν ότι οι υπουργοί δεν πρέπει να διώκονται όπως οι απλοί πολίτες, αλλά μέσω της Βουλής. Στην πράξη, όμως, το σύστημα αυτό οδήγησε σε εξαιρετικά σύντομους χρόνους παραγραφής και σε πολιτικά φίλτρα πριν από οποιαδήποτε δίωξη. Υποθέσεις έκλεισαν χωρίς να φτάσουν ποτέ σε ακροατήριο. Το αίσθημα ατιμωρησίας δεν γεννήθηκε τυχαία. Η σημερινή κυβέρνηση έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα της αναθεώρησης αυτού του πλαισίου. Οχι από ιδεολογική εμμονή, αλλά γιατί η κοινωνία απαιτεί ισονομία. Και εδώ ακριβώς φαίνεται η διαφορά εποχών: από το «προστατεύουμε το σύστημα» στο «λογοδοτούμε όλοι».

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, το ελληνικό ποδόσφαιρο βρισκόταν σε οικονομικό χάος. Χρέη, αδιαφάνεια, διοικήσεις που άλλαζαν σαν φανέλες. Ο νόμος 2947/2001 ήρθε να «ρυθμίσει» την κατάσταση. Στην πράξη, όμως, άνοιξε μια άλλη συζήτηση. Οι ΠΑΕ είδαν τα χρέη τους να αναδιαρθρώνονται με ευνοϊκούς όρους, χωρίς ουσιαστική απόδοση ευθυνών για το πώς δημιουργήθηκαν. Το Δημόσιο έχασε σημαντικά ποσά και το σύστημα παρέμεινε ίδιο. Και ευνοήθηκαν, φυσικά, ΠΑΟΚ και Αρης, της εκλογικής περιφέρειας του Βενιζέλου… Το ποδόσφαιρο δεν καθαρίστηκε. Απλώς συνέχισε. Και όσοι γνώριζαν πρόσωπα και πράγματα έλεγαν ότι οι νόμοι δεν άλλαξαν το παιχνίδι, απλώς άλλαξαν το σκορ στα χαρτιά.

Το 2005, στην Εξεταστική για τα εξοπλιστικά, καταγράφηκε μια φράση που έμεινε. Οταν παρουσιάστηκαν στοιχεία για offshore λογαριασμούς του Ακη Τσοχατζόπουλου, η απάντηση προκάλεσε αίσθηση: «Δεν είναι λογαριασμοί, είναι αριθμοί τηλεφώνων». Η ιστορία έδειξε ότι οι υποθέσεις εκείνης της περιόδου είχαν πολύ μεγαλύτερο βάθος. Αλλά η πολιτική διαχείριση εκείνη τη στιγμή αποτύπωνε μια ολόκληρη νοοτροπία. Μια εποχή όπου το πολιτικό σύστημα έκλεινε τα μάτια ή, στην καλύτερη περίπτωση, κέρδιζε χρόνο.

Φορολογία για λίγους

Το 2012, εν μέσω κρίσης, η χώρα ζητούσε δικαιοσύνη. Αντί γι’ αυτό, ήρθε μια ρύθμιση που προέβλεπε εκπτώσεις στο χαράτσι για μεγάλες επιχειρήσεις και ακίνητα μεγάλης επιφάνειας. Η λογική της αναλογικότητας αμφισβητήθηκε έντονα. Μικροϊδιοκτήτες πλήρωναν κανονικά, ενώ μεγαλύτερες περιουσίες απολάμβαναν μειώσεις. Σε μια περίοδο που η κοινωνία πιεζόταν, τέτοιες επιλογές άφησαν πολιτικό αποτύπωμα που δεν ξεχνιέται εύκολα.

Ενα ακόμη κεφάλαιο αφορά τη νομοθεσία για τα μέσα ενημέρωσης. Ο λεγόμενος «τυποκτόνος» νόμος εισήγαγε υψηλές αποζημιώσεις σε αστικές αγωγές, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πίεσης για τους δημοσιογράφους. Θεωρητικά, προστατεύει τον πολίτη. Στην πράξη, όμως, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την έρευνα. Οταν επικρέμαται η απειλή μιας αγωγής εκατομμυρίων, η αυτολογοκρισία δεν αργεί να εμφανιστεί.

Οσα διαβάσατε, έχουν αναφερθεί σε δημοσίευμα του περιοδικού «Hot Doc» τον Νοέμβριο του 2012. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος υπήρξε από τις πιο ισχυρές προσωπικότητες της μεταπολίτευσης. Κανείς δεν το αμφισβητεί. Ομως η αποτίμηση της πορείας του περνά μέσα από συγκεκριμένες επιλογές και νόμους.

.

Η σημερινή πολιτική συγκυρία δείχνει μια μετατόπιση. Η κοινωνία ζητά καθαρούς κανόνες, διαφάνεια και λογοδοσία.

Η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το αίτημα, συγκρουόμενη με παθογένειες δεκαετιών.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι νόμοι δεν είναι θεωρία. Είναι πράξη. Και η πράξη αφήνει ίχνη.