"Η Σφαγή αθώων στην Τρύπα του Φενεού Κορινθίας τον Ιούλιο του 1944!"
Ομιλητής, ο Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης
Σεβαστοί Πατέρες, αγαπητοί συγγενείς των θυμάτων και παρευρισκόμενοι,
Ο
τόπος στον οποίο στεκόμαστε σήμερα είναι ιερός. Έχει καθαγιαστεί από
την αγωνία, τον πόνο, τις προσευχές αθώων συνανθρώπων μας που έζησαν εδώ
τις τελευταίες τους στιγμές, πριν δολοφονηθούν με βάναυσο τρόπο από
απάνθρωπους εκτελεστές των πιο βίαιων εγκληματικών οργανώσεων που
γνώρισε αυτός ο τόπος στα μαύρα χρόνια της Κατοχής [1].
Το Μοναστήρι που Έγινε Φυλακή
Η
επιλογή της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου στον Φενεό από τους κομμουνιστές
αντάρτες του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ για τις φρικτές σφαγές του 1944 δεν ήταν
τυχαία. Βασίστηκε σε έναν συνδυασμό πρακτικών, στρατηγικών και
συμβολικών λόγων [2].
Πρώτον,
το μοναστήρι βρίσκεται σε ορεινή, δυσπρόσιτη περιοχή της Κορινθίας, σε
υψόμετρο περίπου 945 μέτρων, απομονωμένο από τα αστικά κέντρα [2]. Αυτό
παρείχε ιδανικές συνθήκες για ένα στρατόπεδο κρατουμένων και ένα κέντρο
επιχειρήσεων, μακριά από αδιάκριτα βλέμματα.
Δεύτερον,
το μοναστήρι είναι ουσιαστικά ένα τριώροφο φρούριο, περιτριγυρισμένο
από ψηλό λιθόκτιστο περίβολο [2]. Αυτή η φυσική οχύρωση το καθιστούσε
εύκολα αμυντικό απέναντι σε πιθανές επιθέσεις ή απόπειρες διάσωσης των
κρατουμένων και δύσκολο στόχο για τους Γερμανούς, κάτι που αποδείχθηκε
όταν οι αντάρτες το εγκατέλειψαν βιαστικά μόλις έμαθαν ότι οι Γερμανοί
πλησίαζαν [1].
Τρίτον,
βρίσκεται κοντά σε βασικές ορεινές διαδρομές, καθιστώντας το ένα φυσικό
σημείο ελέγχου. Λειτουργούσε ως ορμητήριο για επιχειρήσεις και ως
κέντρο διοίκησης για το 6ο Σύνταγμα Κορινθίας του ΕΛΑΣ [2].
Επιπλέον,
το μοναστήρι φαίνεται ότι ήταν εγκαταλελειμμένο ή με ελάχιστους
μοναχούς εκείνη την περίοδο, γεγονός που επέτρεψε την κατάληψή του χωρίς
σχεδόν καμία αντίσταση. Οι λίγοι μοναχοί που παρέμεναν έγιναν επίσης
θύματα [2].
Τέλος,
το μοναστήρι είχε βαθιά ιστορική και εθνική σημασία, έχοντας
διαδραματίσει κεντρικό ρόλο ως επαναστατικό κέντρο κατά την Επανάσταση
του 1821, φιλοξενώντας τον Παπαφλέσσα και τον Κολοκοτρώνη [2]. Η χρήση
του από τον ΕΛΑΣ ως τόπο βασανιστηρίων και εκτελέσεων ήταν πράξη που
στόχευε συμβολικά στην εξουδετέρωση του παραδοσιακού εθνικού και
θρησκευτικού συμβολισμού του [2].
Όλα
ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 1943, όταν εγκαταστάθηκε στην Ιερά Μονή
Αγίου Γεωργίου Φενεού το πρώτο Αρχηγείο του 6ου Συντάγματος Κορινθίας
του ΕΛΑΣ [3]. Σύντομα, το Μοναστήρι λειτούργησε ως ένα από τα φρικτότερα
στρατόπεδα κρατουμένων του ΕΑΜ στην Πελοπόννησο, στο οποίο φυλακίζονταν
άνθρωποι της περιοχής που θεωρούνταν «αντιδραστικοί» προς το ΚΚΕ [1].
Μέχρι
το τέλος Απριλίου του 1944, οι φυλακίσεις και οι δολοφονίες ήταν σε
μικρούς σχετικά αριθμούς και οι μοναχοί μπορούσαν να προσφέρουν
ανακούφιση στους κρατούμενους [1]. Τα πράγματα έγιναν άγρια μετά τον
Απρίλιο του 1944, όταν στην Πελοπόννησο κυριάρχησε νέα εντολή βίας και
τρομοκρατίας από το ΕΑΜ/ΚΚΕ [1].
Η Εντολή της Εξόντωσης
Στην
Κορινθία και την Αργολίδα, αυτή η εντολή εφαρμόστηκε από τον πολιτικό
υπεύθυνο Θεόδωρο Ζέγκο (ψευδώνυμο «Στάθης»), ο οποίος ζήτησε από κάθε
χωριό τα ονόματα 5-10% των κατοίκων για να τα σφάξει, ώστε να
τρομοκρατηθούν οι υπόλοιποι [1]. Στην πράξη, το ποσοστό έφτασε το 3%
[4]. Το γενικό σύνθημα «να ξεπατωθεί η αντίδραση» μετετράπη στο δικό του
σύνθημα «Λεπίδι-Λεπίδι στην αντίδραση!» [1].
Ο
στρατιωτικός διοικητής του 6ου Συντάγματος, Εμμανουήλ Βαζαίος, ο οποίος
είχε την έδρα του στη Γκούρα, χαρακτήρισε τον Ζέγκο «πολιτικό δικτάτορα»
με «δικαίωμα ζωής και θανάτου επί πάντων στην περιοχή» [4]. Ωστόσο,
παρά τη στρατιωτική του θέση και την προφανή αντίληψη του μεγέθους της
τρομοκρατίας, ο Βαζαίος παρέμεινε παθητικός θεατής. Δεν επιχείρησε να
αποτρέψει τις σφαγές, αλλά περιορίστηκε στη μετάθεση της ευθύνης σε
άλλους. Αυτή η αδράνεια, αυτή η σιωπή μπροστά στο έγκλημα, τον καθιστά
συνεταίρο στην τραγωδία, καθώς η ανοχή και η αδιαφορία επέτρεψαν στους
εκτελεστές να δράσουν ανενόχλητοι.
Ο
ρόλος του Άρη Βελουχιώτη, ο οποίος έφτασε στην Πελοπόννησο τον Μάιο του
1944, υπήρξε καθοριστικός. Ο Γιώργης Σιάντος τον έστειλε με την εντολή
«να στρώσει τον δρόμο με κορμιά» [4].
Η Αρχή της Οικογενειακής Ευθύνης
Η
ιδέα της οικογενειακής ευθύνης, που οδήγησε σε τόσο φρικτές σφαγές,
αποτέλεσε κεντρικό εργαλείο τρομοκρατίας του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με πρωτοφανή
αγριότητα, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο [1]. Εμπνευστής και κύριος
εκφραστής αυτής της πολιτικής ήταν ο Νίκος Μπελογιάννης, ανώτερο
στέλεχος του ΚΚΕ, ο οποίος ως απεσταλμένος του Γραμματέα του ΚΚΕ Γιώργη
Σιάντο, περιόδευε στην Πελοπόννησο κηρύσσοντας την εξόντωση των
«αντιδραστικών» και των οικογενειών τους [5].
Η
λογική ήταν απλή και αποτρόπαιη: όταν οι αντάρτες δεν μπορούσαν να βρουν
τον καταζητούμενο άνδρα μιας οικογένειας, συνέλλαβαν και εκτελούσαν τη
σύζυγο, τους γονείς και τα παιδιά του [1]. Αυτό το έγκλημα στη Στιμάγκα
είναι η ζοφερή απόδειξη αυτής της πρακτικής, όπου μητέρες με βρέφη και
ηλικιωμένες γυναίκες σφαγιάστηκαν, επειδή απλά δεν προσκύνησαν το ΕΑΜ
[1].
Οι σφαγές αυτές δεν
περιορίστηκαν μόνο στον Φενεό και τη Στιμάγκα. Παρόμοιες φρικαλεότητες,
βάσει του ίδιου νόμου της οικογενειακής ευθύνης, έγιναν και σε όλα τα
στρατόπεδα συγκέντρωσης αντιφρονούντων της Πελοποννήσου, όπως στα Δίδυμα
[2]. Η λογική της συλλογικής τιμωρίας εφαρμόστηκε συστηματικά, με την
ίδια απανθρωπιά, απέναντι σε αθώους αγρότες, γυναίκες και παιδιά, που
δεν είχαν καμία σχέση με τις κατηγορίες που τους αποδίδονταν.
Η
πολιτική αυτή δεν ήταν προϊόν παρεκτροπής μεμονωμένων στελεχών, αλλά
συνειδητή στρατηγική της ηγεσίας του ΚΚΕ για την εξόντωση κάθε μορφής
αντίστασης στα σχέδιά της. Όπως καταγγέλθηκε στην Εθνοσυνέλευση των
Αθηνών το 1945, το ΕΑΜ εφάρμοσε συστηματικά την αρχή της οικογενειακής
ευθύνης, θεωρώντας ότι «το αίμα θα φέρει το αίμα» και ότι η τρομοκρατία
θα κάμψει κάθε αντίδραση [6].
Οι εκτελέσεις γίνονταν χωρίς καμία δίκη, χωρίς κανένα έλεγχο ενοχής - η ενοχή μεταδιδόταν κληρονομικά.
Στην
πράξη, αυτό σήμαινε ότι ακόμη και βρέφη στην αγκαλιά της μητέρας τους
δεν γλίτωναν, όπως μαρτυρούν τα τραγικά περιστατικά της Παρασκευούλας
Μπάρλα και της Χαρίκλειας Παπαχριστόπουλου [1].
Οι Σφαγιάδες και Εκτελεστές
Από
τις μαρτυρίες της εποχής, τα ονόματα των εκτελεστών δεν είναι άγνωστα,
αν και συχνά αναφέρονται με τα ψευδώνυμα που χρησιμοποιούσαν. Η κύρια
πηγή πληροφοριών είναι η κατάθεση του Νικήτα Σαμαρτζή, ενός από τους
σφαγείς, το 1945 [1].
Οργανωτής και Στρατοπεδάρχης: Ο
οργανωτής των μαζικών εκτελέσεων και υπεύθυνος του στρατοπέδου ήταν ο
Γεώργιος Πισογιαννάκης (γνωστός και ως «Κρητικός» ή «Χανιώτης»). Αυτός
ήταν που έδωσε εντολή για την ανεύρεση του βαράθρου που χρησιμοποιήθηκε
για τη ρίψη των πτωμάτων [1].
Βασικοί εκτελεστές: Σύμφωνα με την κατάθεση του Σαμαρτζή, τα άτομα που λάμβαναν μέρος στις εκτελέσεις ήταν [1]:
• Κωνσταντίνος Σερμπέτης (γνωστός και ως «Γλυκός») από το Στόμιο
• Βλάσιος Πρόβος από το Μούλκι (σημερινό Κιάτο)
• Θύμιος Γκιόκας από το Κριεκούκι
• Αντώνιος Τομαράς (γνωστός και ως «Κεραυνός») από το Λιόπεσι
• Νικόλαος Δασκαλόπουλος από το Κακούρι Τριπόλεως
• Ιωάννης Φραγκοράφτης-Κανελλόπουλος από το Ζευγολατιό
• Σίμος από το Λουτράκι και άλλοι
Ανώτεροι
υπεύθυνοι: Σε ανώτερο επίπεδο, ο σχεδιασμός των διωγμών αποδίδεται σε
στελέχη του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Στην περιοχή της Αργολιδοκορινθίας, ο Θεόδωρος
Ζέγκος («Στάθης») ήταν ο πολιτικά υπεύθυνος που εφάρμοσε το σύνθημα
«Λεπίδι-Λεπίδι στην αντίδραση» και ζήτησε καταλόγους με «αντιδραστικούς»
από τα χωριά [1]. Ο ρόλος του Άρη Βελουχιώτη αναφέρεται ως
καθοριστικός, καθώς με την άφιξή του στην Πελοπόννησο τον Μάιο του 1944
εξαπέλυσε ένα κύμα τρόμου και βίας [4]. Ο Νίκος Μπελογιάννης, ως
εμπνευστής της πολιτικής της οικογενειακής ευθύνης, συμμετείχε ενεργά
στη λήψη αποφάσεων για μαζικές εκτελέσεις στην Πελοπόννησο, όπως στον
Μελιγαλά [5].
Η ΟΠΛΑ (Οργάνωση
Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών), που ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1943,
μετετράπη από περιφρούρηση αγωνιστών σε εργαλείο τρομοκρατίας για την
εξόντωση των πολιτικών αντιπάλων [5].
Η Διαδικασία του Θανάτου
Για
δύο περίπου μήνες, από τα μέσα Μαΐου μέχρι τα μέσα Ιουλίου του 1944,
όλο και περισσότεροι άνθρωποι από τα χωριά της Αργολιδοκορινθίας, της
ορεινής Αχαΐας και της Αρκαδίας, με δεμένα τα χέρια, έφθαναν στο
Μοναστήρι [1].
Τα βάσανά τους περιλάμβαναν ύβρεις,
πείνα, δίψα, αϋπνία, βιασμούς γυναικών και βασανισμούς ανδρών [1]. Κάθε
λίγες ημέρες, λίγο πριν ξημερώσει, κουστωδίες 30 έως 50 ατόμων έφευγαν
ξυπόλητοι και ημίγυμνοι, με τα χέρια τους δεμένα πίσω, για την Τρύπα στο
Κακοβούνι της Ντουρντουβάνας [1].
Για να μην
προβάλλουν αντίσταση, τους έλεγαν ψέματα: «σας πηγαίνουμε σε άλλο
στρατόπεδο», «σας πηγαίνουμε στην Ταξιαρχία, και εκεί θα βρείτε το δίκιο
σας» [1]. Εκεί, οι δήμιοι τους έσφαζαν με μαχαίρια και τους πετούσαν
στο βάραθρο [1].
Οι Σφαγές του Ιουλίου 1944
Οι
σφαγές έγιναν καθημερινές μεταξύ 13 και 18 Ιουλίου 1944. Τα γνωρίζουμε
αυτά από δύο υποψήφια θύματα που τους ξέφυγαν την τελευταία στιγμή - τον
Βασίλη Δωρή από το Δούκα Βρύση και τον Χαράλαμπο Φλέκκα από τη Σιβίστα -
και από την κατάθεση ενός από τους σφαγείς, του Νικήτα Σαμαρτζή [1].
Αλλά αδιάψευστοι μάρτυρες είναι οι συγγενείς των σφαγιασθέντων, που
έζησαν την εξαφάνιση των σφαγιασθέντων συγγενών τους.
Η
19η Ιουλίου ήταν η τελευταία ημέρα ομαδικής σφαγής, γιατί οι φρουροί
έμαθαν ότι ανέβαιναν Γερμανοί από την Κόρινθο [1]. Στις 18 Ιουλίου το
Στρατόπεδο άδειασε. 6 έως 10 κρατούμενοι που δεν μπορούσαν να βαδίσουν
δολοφονήθηκαν και ετάφησαν πρόχειρα στο προαύλιο της Μονής [1].
Τα Θύματα
Ποια
ήταν τα θύματα; Γυναίκες, γέροντες, ανυπεράσπιστα παιδιά. Θύματα της
απαίσιας Αρχής της Οικογενειακής Ευθύνης που εφάρμοζε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ
[1].
Μεταξύ των θυμάτων ήταν και 6 από τους 8
μοναχούς του Μοναστηριού [3]. Οι τότε θύτες τους, οι απλοί δολοφόνοι
σφαγιάδες, αλλά και τα αφεντικά τους στην τοπική ηγεσία του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ,
ΟΠΛΑ, ΚΚΕ –τα ονόματα 21 σφαγέων και την τύχη τους, ως και των υπευθύνων
πάνω από αυτούς, μπορούμε να τα βρούμε στα βιβλία του Ι. Μπουγά,
τολμηρού και άφοβου σύγχρονου συγγραφέα- όλους αυτούς που έσφαζαν τους
βάφτιζαν γενικά «αντίδραση», δωσίλογους και προδότες.
Φυσικά,
ποτέ δεν μας εξήγησαν ούτε μας εξηγούν τι τέλος πάντων πρόδιδαν και σε
ποιόν τα μικρά παιδιά που δολοφόνησαν. Τι και σε ποιόν πρόδωσαν οι
άνθρωποι της σκληρής βιοπάλης, γυναίκες και άνδρες γεωργοί και
κτηνοτρόφοι των ορεινών χωριών, που κατά πλειοψηφία δολοφονήθηκαν εδώ.
Αν υπήρχαν και 5-10 θύματα από εκείνα που δολοφονήθηκαν στην αρχή των
σφαγών, το 1943, που είχαν κάποια σχέση με τους Ιταλούς κατακτητές, από
ποιόν βεβαιώθηκε η ενοχή τους και από ποιόν δικάστηκαν;
Ποιο
τέλος πάντων ήταν το έγκλημα των 6 μοναχών της Μονής που σφαγιάστηκαν
με φρικτό τρόπο, μερικοί εδώ στον περίβολο της Μονής και άλλοι στην
Τρύπα; Και μια και αναφέρομαι στους μοναχούς, έχει αναγνωρισθεί η
προσφορά τους στους κρατουμένους και η θυσία τους;
Πόσο
αντιδραστικοί ήταν ο γηραιός ιερέας Παναγιώτης Χαρλαύτης και τα 4
παιδιά του από το Στενό Κορινθίας, που σφαγιάστηκαν; Ποιους ενόχλησαν τα
αδέλφια Καπέλλου, δάσκαλος, ιατρός και δικηγόρος, και έπρεπε να έχουν
αυτήν την τύχη; Τίποτε, μα τίποτε δεν είχαν κάνει αυτοί οι
συγκεκριμένοι, αλλά και όλα τα άλλα θύματα. Απλά δεν προσκύνησαν το ΕΑΜ,
τον ΕΛΑΣ και το ΚΚΕ!
Τι άραγε είχε κάνει η
Παρασκευούλα Μπάρλα από τη Φρουσούνα Αργολίδος με το αβάπτιστο μωρό της
που θυσιάστηκαν εδώ; Ποια να ήταν η προδοσία της Χαρίκλειας
Παπαχριστόπουλου με τα παιδιά της Αργύρη 5 ετών και Γιάννη 4 ετών από
την Αιγείρα Αιγιαλείας, που δολοφόνησαν εδώ μετά τον έφεδρο λοχαγό
σύζυγό της, πολεμιστή της Βορείου Ηπείρου; Ποιόν να πρόδωσε άραγε η
Μάρθα Καμπέρου, 76 ετών, από τα Καλύβια, που την έσφαξαν εδώ στο
προαύλιο της Μονής;
Τίποτε, μα
τίποτε αγαπητοί μου δεν είχαν κάνει αυτές οι γυναίκες με τα αγγελούδια
παιδιά τους! Γυναίκες της βιοπάλης ήταν, δουλεύτρες της γης, μάνες της
στοργής, Ἑλληνίδες της υπαίθρου, ψυχές λευκές σαν τα χιόνια του Χελμού
και της Ζήρειας. Παρά ταύτα, αυτές και τόσες άλλες υβρίσθηκαν,
προσβλήθηκαν, κτυπήθηκαν, βιάσθηκαν εμπρός στα μάτια γονέων, συζύγων και
παιδιών, από ανθρώπινα μηδενικά. Ανθρώπους του τίποτε, πλιατσικολόγους,
άξεστα όργανα του Κομμουνιστικού Κόμματος, πού για λίγη δοτή δύναμη
συναγωνίζονταν ποιός θα προκαλέσει μεγαλύτερα πόνο στα ανυπεράσπιστα
θύματά του[1].
Η Έκταση του Εγκλήματος
Ο
συνολικός αριθμός των δολοφονηθέντων παραμένει άγνωστος. Τον Ιούνιο του
1945, μέλη της Εγκληματολογικής Υπηρεσίας των Αθηνών, με τεχνική
βοήθεια από άγημα Βρετανικού στρατού, προέβησαν σε ανάσυρση 259 σορών.
Από αυτά, αναγνωρίστηκαν 48 άνδρες και 10 γυναίκες [4]. Το 1991, μέλη
της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας συνέλεξαν άλλους 150 περίπου
σκελετούς [1, 4].
Η Ιστορική Αδικία
Δυστυχώς,
η ιστορική αδικία συνεχίζεται. Η αριστερά αρνείται το μέγεθος του
εγκλήματος, τον φρικιαστικό τρόπο των δολοφονιών και την αθωότητα των
θυμάτων [1]. Το κράτος, η δημόσια διοίκηση, οι κυβερνήσεις, ακόμη και η
Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας, αδιαφορούν και αποκρύπτουν το φοβερό έγκλημα
[1].
Πρόταση για Δικαίωση
Είναι
πλέον καιρός, μετά από τόσα χρόνια, να πάψει το χάιδεμα της Αριστεράς
και η απόκρυψη των εγκλημάτων της. Το σύγχρονο κομμουνιστικό κόμμα
Ελλάδας αναφέρει σαφώς στο καταστατικό του ότι σκοπός του ΚΚΕ είναι η
εγκατάσταση της δικτατορίας του προλεταριάτου στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το
καταστατικό που ψηφίστηκε στο 19ο Συνέδριο του 2013 και ισχύει μέχρι
σήμερα, αναφέρεται χαρακτηριστικά. «Στρατηγικός στόχος του ΚΚΕ είναι η
κατάκτηση της επαναστατικής εργατικής εξουσίας, η δικτατορία του
προλεταριάτου, για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση».
Είναι
να απορεί κανείς πως επιτρέπεται σε ένα κόμμα να δηλώνει ότι θα
διαλύσει το δημοκρατικό κοινοβουλευτικό σύστημα της Ελλάδος με τη
δικτατορία του προλεταριάτου.
Οι
σφαγές του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ πρέπει να αναγνωριστούν και η Βουλή των Ελλήνων να
ορίσει «Ημέρα Μνήμης των θυμάτων της Κόκκινης Τρομοκρατίας του 1943-44».
Ως τέτοια ημερομηνία έχει προταθεί η 19η Ιουλίου [1].
Σε
ανάμνηση των θυμάτων, έχει ανεγερθεί εκεί κοντά ένα εκκλησάκι, εντός
του οποίου έχουν αναρτηθεί μαρμάρινες πλάκες με τα ονόματα όσων νεκρών
αναγνωρίστηκαν από τους οικείους τους [4].
Αιωνία η Μνήμη των Αθώων Θυμάτων!
Σας ευχαριστώ πολύ που με ακούσατε.
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
1.Μπουγάς, Ι.Κ. (2016). Αθώων Αίμα, «Ελεύθερος Μωριάς» 1943-44, η Αργολιδοκορινθία «Κρανίου Τόπος». Αθήνα: Πελασγός.
2.«Γιατί οι κομμουνιστές επέλεξαν το μοναστήρι του Φενεού για τις σφαγές». (2024).
3.«Η θηριωδία των συμμοριτών κομμουνιστών, στον Φενεό Κορινθίας». (2022, Ιουλίου 
.
4.«Φενεός, το βάραθρο με τους χιλιάδες νεκρούς αμάχους, θύματα του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ». (2024).
5.«Οικογενειακή ευθύνη: Η πολιτική που έσφαξε γυναικόπαιδα». (2024).
6.Πρακτικά
της Εθνοσυνελεύσεως των Αθηνών (1945). Καταγγελία εγκλημάτων του
ΕΑΜ/ΕΛΑΣ κατά την περίοδο της Κατοχής. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου