Η ΓΕΝΝΑΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΡΙΤΩΝ ΣΤΗΝ ΘΡΥΛΙΚΗ ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ

 Γράφει ο Σπίνος Κωνσταντίνος

 Η Μάχη των Πλαταιών, που διεξήχθη την 27^η Αυγούστου του 479 π.Χ., (κατ’ άλλους την 10^η Σεπτεμβρίου του ιδίου έτους), αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές εμπλοκές στους Ελληνοπερσικούς πολέμους, μια σειρά συγκρούσεων μεταξύ της αχανούς Περσικής Αυτοκρατορίας και των πόλεων-κρατών της αρχαίας Ελλάδας. Αυτή η μάχη σηματοδότησε το αποκορύφωμα ενός παρατεταμένου αγώνα που είχε δει στιγμές ένδοξου θριάμβου και σχεδόν καταστροφικής ήττας για τους Έλληνες. Η νίκη στις Πλαταιές όχι μόνο εξασφάλισε την ελληνική ανεξαρτησία, αλλά και την επιβίωση του ελληνικού πολιτισμού και των πολιτικών ιδεωδών, που αργότερα θα επηρέασαν βαθιά την πορεία του δυτικού πολιτισμού.  

 Ο Ξέρξης μετά την συντριπτική ήττα του στόλου του στην Σαλαμίνα, φοβούμενος για την ασφάλειά του, αποφασίζει να επιστρέψει το ταχύτερο δυνατόν στην Περσία. Το όνειρό του για την κατάκτηση της Ελλάδος βυθίστηκε για πάντα στον βυθό της Σαλαμίνας.

Ο γαμπρός του Μαρδόνιος, ίσως ο καλύτερος στρατηγός του, ήταν ο πιο

ένθερμος εισηγητής της επίθεσης στην Ελλάδα. Ήταν αυτός που με ψεύτικες υποσχέσεις και φρούδες ελπίδες πυροδότησε την άμετρη φιλοδοξία του Ξέρξη και τον παρέσυρε στην παράτολμη αυτή εκστρατεία κατά της Ελλάδος. Τώρα φοβούμενος για το κεφάλι του παρουσιάσθηκε ενώπιό του, και αφού τον παρηγόρησε για την ήττα του, ζήτησε να του αφήσει 300.00 στρατό με την υπόσχεση να κυριεύσει την Ελλάδα. Ο Ξέρξης πείστηκε μιας και ήταν ο πιο έμπειρος και ικανός Πέρσης στρατηγός που διακρινόταν για τη γενναιότητά και την επινοητικότητά του. Αυτός θα επιχειρήσει να καταλάβει την Ελλάδα και να υποτάξει τους Έλληνες, τόσο με την διπλωματία, όσο και με τα όπλα. 

Μετά απ’ όλα αυτά ο περσικός στόλος αναχώρησε για την Ασία για να προστατεύσει τις γέφυρες στον Ελλήσποντο, ο δε Ξέρξης με το στράτευμά του υποχώρησε καταντροπιασμένος από την Αττική στην Βοιωτία και ακολούθως βρήκε καταφύγιο στην φιλική του Θεσσαλία για να περάσει ο χειμώνας εποχή ακατάλληλη για πολεμικές επιχειρήσεις. Εκεί βρίσκει την ευκαιρία ο Μαρδόνιος να επιλέξει 300.000 στρατό και ιππικό από τους πλέον αξιόμαχους και από αυτούς που έχουν ανδραγαθήσει σε προηγούμενους πολέμους. Κράτησε κοντά του τους λεγόμενους «Αθανάτους» που αποτελούν την βασιλική φρουρά, τους βαρύτερα οπλισμένους πεζούς, τους Μήδους τους Σάκες τους Βάκτριους, τους Ινδούς και ένα επίλεκτο τμήμα ιππικού.

Αντικαταστάτη του όρισε τον στρατηγό  Αρτάβαζο του Φαρνάκη και αρχηγό του ιππικού τον Μασίστιο, άνδρες καταγόμενοι από ευγενείς οικογένειες των Περσών. Ενώ όμως προετοιμάζεται για την αποφασιστική σύγκρουση εναντίον των Ελλήνων, παράλληλα σκέφτεται να τους προσεταιριστεί διπλωματικώς. Για τον σκοπό αυτό στέλνει στην Αθήνα τον βασιλιά της Μακεδονίας Αλέξανδρο Α΄ του Αμύντα, ως αντιπρόσωπό του, ο οποίος είχε άριστες διπλωματικές σχέσεις με τους Αθηναίους.

Ο Αλέξανδρος έρχεται στην Αθήνα και ανακοινώνει στην Εκκλησία του Δήμου τις προτάσεις του Μαρδονίου, που είναι κράμα απειλών και δελεαστικών υποσχέσεων. Μετά την απόρριψη των προτάσεων από τους Αθηναίους εκστρατεύει κατά της Αθήνας την οποία για δεύτερη φορά οι κάτοικοί της την εγκατέλειψαν και βρήκαν ασφάλεια στην Σαλαμίνα, στον Πόρο και στην Πελοπόννησο.

   

Η ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ

 

Η Ελληνική στρατιά συγκροτήθηκε κατά τον Ηρόδοτο από 107.500 άνδρες περίπου (38.000 οπλίτες συν 69.500 ψιλούς), με αρχιστράτηγο τον Σπαρτιάτη στρατηγό Παυσανία. Ήταν η λαμπρότερη στρατιά που κατόρθωσε να παρατάξει η Ελλάδα μέχρι την εποχή εκείνη, με μοναδικό μειονέκτημα την έλλειψη ιππικού. Αφού κινήθηκε από την περιοχή Ελευσίνας, κατευθύνθηκε προς την Βοιωτία και στρατοπέδευσε νοτιοανατολικά των Ερυθρών (Κριεκούκι). Και ενώ οι Πέρσες διατηρούσαν τις θέσεις τους στην πεδιάδα, οι Έλληνες στηρίζονταν στους πρόποδες του Κιθαιρώνα, προσβλέποντας στις πλαγιές του για ενδεχόμενη υποχώρηση. Στις θέσεις αυτές παρέμειναν οι αντίπαλοι αδρανείς επί 10 ημέρες. 

 

ΜΑΧΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΜΕΓΑΡΙΤΩΝ

 

Ενώ οι Έλληνες νοιώθουν ασφαλείς σ’ αυτήν την θέση, ο Μαρδόνιος θέλει να τους εξαναγκάσει να βγουν να τον αντιμετωπίσουν.  Διέταξε τον ίππαρχο Μασίστιο διαπρεπή Πέρση ευγενή κα φήμη ανθρώπου σπουδαίου και ανδρείου να τους επιτεθεί με όλο το ιππικό. Ο Μασίστιος φορώντας ην εντυπωσιακή του πανοπλία από χρυσάφι, σίδερο και χαλκό και ιππεύοντας το χρυσοστολισμένο άλογό του από την ξακουστή για τα άλογα της Νήσα της Μηδίας, οδηγεί τις περσικές ύλες κατά των Μεγαρέων με απίστευτη ορμή. Οι βαριά οπλισμένοι Πέρσες ιππείς και ιπποτοξότες βρίσκουν εύκολο στόχο την παράταξη των Μεγαρέων, που είχαν λανθασμένα παραταχθεί πιο μπροστά από τους υπόλοιπους σε πεδινό έδαφος και κυριολεκτικά τους σκεπάζουν με μια θανατηφόρα βροχή από βέλη και ακόντια. Οι Μεγαρείς κρατούν τις θέσεις τους, υφίστανται όμως σημαντικές απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες. Οι Πέρσες που τους βλέπουν να μην μπορούν να αντισταθούν τους χλευάζουν με φωνές αποκαλώντας τους «γυναίκες» («γυναίκας σφέας απεκάλυον»).

Καθώς η φθορά τους συνεχίζεται οι Μεγαρείς στέλνουν στον Παυσανία αγγελιοφόρο ζητώντας να τους αντικαταστήσει με άλλο Ελληνικό σώμα γιατί αυτοί δεν αντέχουν άλλο την πίεση, ειδάλλως απειλούν ότι θα αναγκασθούν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους.

Ο Σπαρτιάτης αρχιστράτηγος αναζητεί τους αντικαταστάτες τους ανάμεσα στους συμμάχους, ρωτώντας ποια πόλη θα ήθελε να πάρει την θέση τους. Δεν δέχεται κανείς παρά μόνο οι Αθηναίοι οι οποίοι τους στέλνουν εθελοντικά 300 επίλεκτους οπλίτες και ένα μικρό σώμα τοξοτών, υπό την αρχηγία του λοχαγού Ολυμπιόδωρου του Λάμπωνος. Η εσωτερική αυτή μετακίνηση στο ελληνικό μέτωπο φέρνει αποτέλεσμα στην άμυνα, αφού οι τοξότες καταφέρνουν και συγκρατούν τα κύματα των περσικών ιλών. Παρ’ όλα αυτά η συμπλοκή διαρκεί επί μακρόν και παραμένει αμφίρροπη.

Όμως το απρόοπτο εισδύει παντού. Τότε συμβαίνει το αναπάντεχο. Κατά την διάρκεια τακτικής υποχώρησης των Περσών ιππέων και στροφής τους για νέα επίθεση (ανασχομένων και συμβαλόντων»)  ένα αθηναϊκό βέλος βρίσκει το άλογο του Μασίστιου στα πλευρά. Ο πόνος ερεθίζει το ζώο το οποίο ανασηκώνεται στα πίσω πόδια και ρίχνει τον αναβάτη του στο έδαφος. Κατά τον Πλούταρχο, ο Μασίστιος δεν μπορεί να σηκωθεί από το έδαφος, λόγω του βάρους της πανοπλίας του. Οι Αθηναίοι οπλίτες τον περικυκλώνουν και αρχίζουν να τον δορατίζουν, αλλά η πανοπλία τον προστατεύει ώστε τα χτυπήματα δεν αποβαίνουν θανατηφόρα. Τελικώς ένας οπλίτης καταφέρνει να τον σκοτώσει, καρφώνοντας του την κάτω άκρη του δόρατος στο μάτι μέσα από το άνοιγμα του κράνους.

Καθώς οι Πέρσες ιππείς στρέφονται να επιτεθούν εκ νέου διαπιστώνουν ότι ο αρχηγός τους είναι νεκρός και εφορμούν να πάρουν την σωρό του. Γύρω της γίνεται σκληρή μάχη και στο τέλος οι βάρβαροι αναγκάζονται να αποχωρήσουν με σημαντικές απώλειες. Το γεγονός ότι αποκρούσθηκε η επίθεση του ισχυρού περσικού ιππικού και σκοτώθηκε ένας τόσο λαμπρός Πέρσης θα ενίσχυε σημαντικά το αρκετά κλονισμένο φρόνημα των Ελλήνων συμμάχων την δεδομένη στιγμή.    

Έτσι έληξε η πρώτη φάση της μάχης. Λίγες μέρες αργότερα ακολούθησε η κύρια μάχη. Ο θάνατος του Μεσίστιου ικανού ηγέτη προκάλεσε εκρήξεις πένθους στο βαρβαρικό στρατόπεδο. Ο Παυσανίας ενθαρρύνθηκε από αυτήν την επιτυχία και εγκατέλειψε την ορεινή θέση στην οποία μάλιστα υπήρχε έλλειψη επαρκούς νερού και μετέφερε τη διάταξή του από τις σημερινές Ερυθρές στην πεδιάδα των Πλαταιών έναντι του Ασωπού ποταμού έχοντας στα δεξιά τη Γαργαφία κρήνη Απέναντι της διατάξεως του μετακίνησε και ο Μαρδόνιος τη δική του, όπου τα δυο αντίπαλα στρατεύματα διαχωριζόταν από τον Ασωπό ποταμό.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ηροδότου «Ιστορία»

Πλούταρχος «Βίοι Παράλληλοι»

Έκθεσις της Πολεμικής Ιστορίας των Ελλήνων ΔΙΣ/ΓΕΣ

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Εκδοτική Αθηνών

Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ

Οι Βάρβαροι Κωνσταντίνος Πλεύρης

protothema.gr  Άρθρο Στούκα Μιχάλη